یکی از نگرانی های رایج زنانی که برای درمان ناباروری، IVF یا فریز تخمک مراجعه می کنند این است که آیا تخمک کشی یا پانکچر تخمدان باعث کاهش ذخیره تخمدان می شود؟ بسیاری از بیماران تصور می کنند با خارج کردن تخمک ها، تعداد تخمک های باقی مانده در تخمدان کمتر شده و ممکن است در آینده با کاهش ذخیره تخمدان مواجه شوند.
این نگرانی به خصوص در خانم هایی که اندومتریوز دارند، سن بالاتری دارند یا قرار است چند بار تحت درمان IVF قرار بگیرند بیشتر دیده می شود.
در این رابطه، دکتر سهیلا عارفی، فلوشیپ ناباروری از اروپا و از متخصصان کلینیک درمان ناباروری ژیوار توضیح می دهد که تخمک کشی به معنای تخلیه ذخیره تخمدان نیست و در فرآیند تحریک تخمدان، از ظرفیت طبیعی فولیکول هایی استفاده می شود که در همان سیکل وارد مسیر رشد شده اند.
توضیحات دکتر سهیلا عارفی درباره سوال آیا تخمک کشی یا پانکچر باعث کاهش ذخیره تخمدان می شود؟
دکتر عارفی در ویدئوی این صفحه درباره این موضوع توضیح می دهد که بسیاری از بیماران از این موضوع نگران هستند که با پانکچر و برداشت تخمک، ذخیره تخمدان آن ها کاهش پیدا کند.
در یک سیکل طبیعی، تعداد زیادی فولیکول اولیه وارد مسیر رشد می شوند، اما معمولاً تنها یکی از آن ها به فولیکول غالب تبدیل شده و در نهایت تخمک گذاری می کند. سایر فولیکول هایی که در آن سیکل وارد فرآیند رشد شده اند، معمولاً به صورت طبیعی از بین می روند.
در درمان های ناباروری، مانند IVF، پزشک با استفاده از داروهای تحریک تخمدان تلاش می کند تعداد بیشتری از فولیکول هایی را که در همان سیکل در حال رشد هستند، به مرحله بلوغ برساند. سپس در زمان مناسب، تخمک های موجود در این فولیکول ها با روش پانکچر یا تخمک کشی برداشت می شوند.
بنابراین، این فرآیند به این معنا نیست که پزشک در حال برداشت تخمک هایی است که قرار بوده در سال های آینده مورد استفاده قرار بگیرند.
تخمک کشی چگونه انجام می شود؟
در درمان IVF ابتدا داروهای تحریک تخمدان برای بیمار تجویز می شود. هدف از این داروها این است که به جای اینکه در یک سیکل تنها یک فولیکول به مرحله بلوغ برسد، چند فولیکول بتوانند رشد کنند.
پزشک در طول این دوره با سونوگرافی و در صورت نیاز آزمایش های هورمونی، روند رشد فولیکول ها را بررسی می کند. زمانی که فولیکول ها به اندازه مناسب برسند، داروی لازم برای بلوغ نهایی تخمک تجویز می شود.
سپس در زمان مشخص، عمل پانکچر انجام می شود و تخمک های موجود در فولیکول های بالغ از تخمدان خارج می شوند.
این تخمک ها در آزمایشگاه جنین شناسی بررسی می شوند و در صورت انجام IVF یا ICSI، برای تشکیل جنین مورد استفاده قرار می گیرند. همچنین در صورت فریز تخمک، تخمک های مناسب با روش های استاندارد مانند ویترفیکیشن منجمد و برای آینده نگهداری می شوند.
چرا تخمک کشی باعث تمام شدن ذخیره تخمدان نمی شود؟
برای درک بهتر این موضوع باید بدانیم که تخمدان در هر سیکل فقط یک تخمک در اختیار ندارد. تعداد زیادی فولیکول در تخمدان وجود دارد که در طول زندگی به تدریج وارد فرآیند رشد می شوند.
در یک سیکل طبیعی، گروهی از فولیکول ها شروع به رشد می کنند و معمولاً یک فولیکول به عنوان فولیکول غالب انتخاب می شود. در نهایت تخمک موجود در این فولیکول آزاد می شود و سایر فولیکول های آن گروه از مسیر رشد خارج می شوند.
در IVF، تحریک تخمدان کمک می کند تعداد بیشتری از فولیکول های همان سیکل رشد کنند و تخمک های بیشتری از آن ها به دست بیاید.
به همین دلیل، نمی توان گفت که مثلاً اگر در یک سیکل IVF ده تخمک برداشت شود، دقیقاً ده تخمک از ذخیره تخمدان کم شده است که قرار بوده در آینده یکی یکی آزاد شوند.
آیا تعداد تخمک های برداشت شده در هر فرد یکسان است؟
خیر. تعداد تخمک هایی که در زمان پانکچر به دست می آید به شرایط هر بیمار بستگی دارد.
سن، ذخیره تخمدان، میزان AMH، تعداد فولیکول های آنترال، علت ناباروری و پاسخ تخمدان به داروهای تحریک کننده از عواملی هستند که می توانند بر تعداد تخمک های به دست آمده تاثیر بگذارند.
ممکن است در یک بیمار تعداد تخمک های به دست آمده کم باشد و در بیمار دیگری تعداد بیشتری تخمک برداشت شود. بنابراین نباید تعداد تخمک های یک فرد را به عنوان معیار قطعی برای ارزیابی ذخیره تخمدان فرد دیگری در نظر گرفت.
آیا تخمک کشی مکرر ذخیره تخمدان را کاهش می دهد؟
این موضوع یکی از پرسش های مهم بیمارانی است که به چند سیکل IVF برای درمان ناباروری نیاز دارند.
مطالعات انجام شده درباره تاثیر برداشت مکرر تخمک بر ذخیره تخمدان نتایج کاملاً یکسانی نداشته اند. در یک مطالعه، در بیشتر گروه های بررسی شده کاهش قابل توجه AMH پس از چند سیکل IVF مشاهده نشد، اگرچه در برخی بیماران مبتلا به PCOS تغییراتی در AMH گزارش شد. بنابراین نمی توان برای همه بیماران یک پاسخ یکسان ارائه کرد.
در واقع، ذخیره تخمدان به طور طبیعی با افزایش سن کاهش پیدا می کند و عواملی مانند اندومتریوز، جراحی تخمدان و برخی بیماری ها نیز می توانند بر آن تاثیر داشته باشند.
به همین دلیل اگر بیماری نیاز به چند سیکل تخمک کشی داشته باشد، پزشک باید شرایط او را به صورت اختصاصی بررسی کند.
تخمک کشی در بیماران مبتلا به اندومتریوز
خانم هایی که اندومتریوز دارند معمولاً نگرانی بیشتری درباره ذخیره تخمدان خود دارند. اندومتریوز می تواند روی عملکرد تخمدان تاثیر بگذارد و در صورتی که بیمار سابقه جراحی روی تخمدان داشته باشد، بررسی ذخیره تخمدان اهمیت بیشتری پیدا می کند.
به همین دلیل در بیماران مبتلا به اندومتریوز، تصمیم گیری درباره IVF، فریز تخمک یا تعداد دفعات تحریک تخمدان باید با توجه به شرایط اختصاصی بیمار انجام شود.
پزشک معمولاً سن، AMH، تعداد فولیکول های آنترال، وضعیت تخمدان ها، سابقه جراحی و علت ناباروری را در کنار یکدیگر بررسی می کند.
آیا کاهش AMH بعد از IVF به معنی از بین رفتن تخمک هاست؟
لزوماً خیر.
AMH یکی از شاخص هایی است که برای ارزیابی ذخیره تخمدان استفاده می شود، اما تغییر عدد AMH به تنهایی نمی تواند نشان دهد که ذخیره تخمدان به دلیل تخمک کشی از بین رفته است.
تفسیر AMH باید در کنار سایر اطلاعات مانند سن، AFC و سابقه درمانی بیمار انجام شود.
بنابراین اگر بعد از یک سیکل IVF عدد AMH بیمار تغییر کرده باشد، نباید بدون بررسی پزشک نتیجه گرفت که «تخمک کشی باعث کاهش ذخیره تخمدان شده است».
هرچه تعداد تخمک بیشتر باشد بهتر است؟
هدف از IVF صرفاً برداشت بیشترین تعداد ممکن تخمک نیست. هدف اصلی، دستیابی به تعداد مناسبی از تخمک های بالغ با حفظ سلامت و ایمنی بیمار است.
تحریک بیش از حد تخمدان می تواند در بعضی بیماران خطر عوارضی مانند سندروم تحریک بیش از حد تخمدان یا OHSS را افزایش دهد. بنابراین پزشک بر اساس شرایط هر فرد، میزان دارو و روند تحریک تخمدان را تعیین می کند.
در نتیجه ممکن است تعداد مناسب تخمک برای یک بیمار با بیمار دیگر متفاوت باشد.
پس آیا تخمک کشی باعث کاهش ذخیره تخمدان می شود؟
به طور کلی، تخمک کشی به معنی تخلیه یا تمام شدن ذخیره تخمدان نیست. در فرآیند IVF، پزشک فولیکول هایی را که در همان سیکل وارد مسیر رشد شده اند تحریک می کند و تخمک های بالغ موجود در آن ها را برداشت می کند.
البته ذخیره تخمدان یک منبع نامحدود نیست و به طور طبیعی با افزایش سن کاهش پیدا می کند. همچنین شرایطی مانند اندومتریوز، جراحی تخمدان و بعضی بیماری ها می توانند بر ذخیره تخمدان اثر بگذارند.
بنابراین اگر فردی قصد IVF یا فریز تخمک دارد، بهتر است به جای نگرانی درباره «تمام شدن تخمک ها بر اثر تخمک کشی»، وضعیت ذخیره تخمدان خود را با آزمایش هایی مانند AMH و AFC و نظر متخصص ناباروری بررسی کند.
کلینیک درمان ناباروری ژیوار
کلینیک درمان ناباروری ژیوار با بهره گیری از متخصصان حوزه ناباروری و خدمات تخصصی درمان های کمک باروری، در زمینه تشخیص و درمان ناباروری، IVF، ICSI، فریز تخمک، فریز جنین و سایر روش های کمک باروری فعالیت می کند.
اگر درباره ذخیره تخمدان، تخمک کشی، فریز تخمک یا مناسب بودن IVF برای خود سوال دارید، بررسی شرایط فردی توسط متخصص ناباروری می تواند بهترین راه برای تصمیم گیری باشد.
مشاوران ما در کلینیک درمان ناباروری ژیوار پاسخگوی مشکلات شما و معرفی بهترین درمان برای درمان ناباروری شما هستند .
سوالات متداول درباره تخمک کشی (پانکچر) و کاهش تخمدان
آیا تخمک کشی باعث تمام شدن تخمک ها می شود؟
خیر. تخمک کشی به معنی تخلیه ذخیره تخمدان نیست و تخمک های برداشت شده مربوط به فولیکول هایی هستند که در همان سیکل وارد فرآیند رشد شده اند.
آیا تخمک کشی مکرر باعث کاهش ذخیره تخمدان می شود؟
شواهد علمی در این زمینه کاملاً یکسان نیستند و پاسخ به شرایط بیمار بستگی دارد. در بیشتر بیماران، چند سیکل IVF الزاماً به معنی کاهش قابل توجه ذخیره تخمدان نیست، اما در شرایط خاص باید بیمار به صورت جداگانه ارزیابی شود.
آیا مشکل اندومتریوز می تواند ذخیره تخمدان را کاهش دهد؟
بله،مشکل اندومتریوز و به خصوص برخی جراحی های تخمدانی مرتبط با آن می توانند روی ذخیره تخمدان تاثیر داشته باشند. به همین دلیل ارزیابی ذخیره تخمدان در این بیماران اهمیت زیادی دارد.
برای بررسی ذخیره تخمدان چه آزمایش هایی انجام می شود؟
AMH و شمارش فولیکول های آنترال یا AFC از مهم ترین روش های ارزیابی ذخیره تخمدان هستند. سن و سابقه پزشکی بیمار نیز باید در تفسیر نتایج در نظر گرفته شود.
آیا فریز تخمک باعث کاهش ذخیره تخمدان می شود؟
فریز تخمک به طور معمول باعث تخلیه ذخیره تخمدان نمی شود. در این روش، تخمک هایی که در همان سیکل با تحریک تخمدان به مرحله مناسب رسیده اند، برداشت و برای استفاده در آینده فریز می شوند.
منابع : دکتر سهیلا عارفی – PubMed – The impact of repetitive oocyte retrieval on the ovarian –
